Hiểu Đúng Về Mô Hình Ponzi Trong Thị Trường Crypto

Hello guys, dạo gần có những lùm xùm về dự án FriendTech, và nhiều người cho rằng *đó là mô hình Ponzi *
> “Ponzi” và đặc biệt là “Bánh vẽ công nghệ” là những thuật ngữ đã vô cùng quen thuộc ở trong thị trường crypto mà chúng ta nghe hàng ngày. Tuy nhiên, mô hình Ponzi có thực sự xấu hay không? Cùng mình phân tích tìm hiểu nhé !!
# **1⃣ Mô hình Ponzi là gì?**

Mô hình Ponzi (hay Ponzi Scheme) là một mô hình lừa đảo được đặt theo tên của Charles Ponzi – người đã tạo ra một dự án lừa đảo với lợi nhuận cam kết tới 50% cho các khoản đầu tư trong 45 ngày vào năm 1920.

Cách hoạt động của Ponzi tương đối dễ hiểu: Ban đầu kêu gọi góp vốn trả lãi khủng, phải liên tục duy trì người góp vốn thì mới có tiền trả cho người cũ. Khi không còn ai tham gia hoặc ko đủ trả lãi cho người tham gia trước thì hệ thống sẽ sụp đổ :))

Nói tới mô hình Ponzi thì bạn có thể liên tưởng tới cách hoạt động của mô hình đa cấp tại. Cách thức hoạt động của mô hình này sẽ là:

+ Kêu gọi nhà đầu tư tham gia vào hệ thống bằng việc đóng góp tiền của mình vào đó và nhận về lợi nhuận % khủng hơn nhiều so với gửi tiết kiệm ngân hàng.

+ Kẻ đứng sau khá tinh vi khi đưa ra bằng chứng giả về hoạt động kinh doanh hợp pháp của mình để lôi kéo nhà đầu tư tham gia, ví dụ như dịch vụ quản lý quỹ đầu tư.

+ Khi có người mới tham gia vào hệ thống, số tiền của người mới sẽ được sử dụng để trả lãi cho người tham gia trước.

+ Khi không còn ai tham gia vào hệ thống hoặc số người tham gia ít dần thì sẽ không đủ tiền để trả lãi cho người tham gia trước, cuối cùng dẫn tới sự sụp đổ khi những người tham gia vào đó muốn rút tiền ra nhưng không thể rút tiền được bởi kẻ đứng đằng sau đã tiêu số tiền đó rồi.

Trong thị trường crypto, chúng ta có thể đưa ra một số các mô hình là các dự án được xây dựng trên thanh khoản của nhau một cách dày đặc, cũng có thể nói mô hình có tính Ponzi, nhưng nó chỉ là một phần khoảng 20 – 30% của Ponzi thật sự. Một cách dễ hiểu thì đó là các mô hình các dự án được xây dựng xếp chồng lên nhau.

# **2⃣ Một số ví dụ điển hình về tính chất Ponzi trong thị trường crypto**
## **Thiết kế tokenomics của GMX:**
* GMX là native token của dự án và GLP là đại diện tài sản trong Pool khi người dùng cung cấp thanh khoản trên GMX.
* GLP khi stake sẽ nhận về doanh thu, esGMX và tự động stake phần thưởng.
* Stake GMX nhận về esGMX. Phần thưởng nhận về là doanh thu của giao thức và esGMX (dạng phát thải của GMX), esGMX sẽ được vesting dần thành GMX nếu không stake.
* Nếu tiếp tục stake esGMX thì người dùng sẽ nhận thêm esGMX, doanh thu giao thức và Multiplier Point.
* Tiếp tục stake Multiplier Point (MP) sẽ nhận về doanh thu giao thức, esGMX và một số quyền lợi khác.

Rõ ràng, để nhận được tối ưu phần thưởng từ GMX bạn phải khóa tất cả những gì bạn nhận về từ GMX, esGMX hay MP (kể cả doanh thu bạn nhận về từ giao thức). Muốn tối ưu thì tiếp tục cầm nó đi cung cấp thanh khoản nhận về GLP rồi mang SLP đi stake. Một vòng lặp hoàn hảo trên GMX khiến cho người dùng có thể lock to die GMX hay GLP của mình.

Để hiểu rõ hơn vì sao mình lại đưa thiết kế tokenomics của GMX vào đây thị mọi người có thể đọc kỹ bài này:

[RỦI RO TỪ MÔ HÌNH HOẠT ĐỘNG CỦA GMX](https://coin98.net/rui-ro-tu-mo-hinh-hoat-dong-cua-gmx)
## **Liquid Restaking**

Restaking là khái niệm mới nhất được giới thiệu lần đầu bởi dự án EigenLayer – đây là dự án đầu tiên phát triển ra ý tưởng này và ra đời các sản phẩm liên quan đến nó. ReStaking là hành động mang tài sản Liquid Staking Token đi Stake vào các Validator ở các mang lưới, Blockchain khác, để kiếm thêm lợi nhuận mà vẫn giúp được mang lưới mới nâng cao bảo mật và phân quyền tốt. Cơ bản như sau :
* LSD là mang ETH đi stake trên Lido/Rocket Pool/… lấy 5-6%/ năm nhận về LST như stETH,…
* Restaking là mang LST lấy từ LSD bên trên stake lại trên EigenLayer, húp thêm gần 10%/năm. Tổng yield khoảng 15%/năm.
* LRT là mang tiếp LST lấy từ EigenLayer đi stake tại các giao thức LRT lấy yield thêm tầm 10%/năm nữa. Tổng yield khoảng 25%/năm.

Nói chung là LSDfi/ Restaking thiết kế khá thiên hướng ponzi, vì thế mình nghĩ mùa sau ETH tăng trưởng khá mạnh, cũng tương tự như trước đây mô hình thiết kế của trend P2E Axie hay M2E GMT cũng vậy ít nhiều có ponzi.
# **3⃣ Những Tác Hại Của Mô Hình Ponzi Trong Thị Trường Crypto**
* Scam, lừa đảo: Khi mô hình sụp đổ thì tuỳ vào độ lớn của dự án thì nó có thể ảnh hưởng tiêu cực lên thị trường theo mức độ khác nhau
* Làm mọi người có những cái nhìn tiêu cực vào thị trường crypto, 1 dự án sụp đổ mà họ cho rằng cả thị trường này đều không có giá trị về dài hạn, chỉ là những chiêu trò lừa đảo :>
* Làm cho các chính phủ có những quan ngại từ đó có những hành động cực đoan về pháp lý. Bằng chứng là Mỹ đang có những tác động rất xấu tới thị trường crypto.
* Thị trường crypto một khi có những dự án scam mà đã phát triển lâu dài sụp đổ thường mất rất nhiều thời gian để có thể hồi phục và quay trở lại.

Ponzi có những tác hại thật sự tới thị trường crypto. Tuy nhiên, nó cũng là động lực thúc đẩy thị trường. Chúng ta có thể thấy rằng khởi đầu của một xu hướng luôn là các dự án làm thật và ăn thật, nhưng để biến đó thành một xu hướng thì bắt buộc phải có Ponzi và bánh vẽ.
* DeFi Summer mở đầu bằng các dự án chất lượng như Comp, Uni và Mkr sau đó hàng ngàn các dự án ra đời với mô hình tương tự nhưng có sự sáng tạo trong việc thu hút vốn từ người dùng.
* GameFi, M2E cũng có thiên hướng ponzi nếu không có thì nó sẽ không thành công như vậy trong thời gian ngắn
* Metaverse được khởi đầu bởi Facebook rồi các dự án trên Crypto bắt đầu gắn mác Metaverse
# **4⃣ Nên Làm Gì Trước Những Mô Hình Ponzi**

Đối với mình, bản thân chúng ta không nên có tư duy cực đoan kiểu “Toàn bộ thị trường này là Ponzi, đều vẽ vời không có thật và không đầu tư vào những dự án kiểu vậy…”

Giả sử, nếu biết trước một dự án có yếu tố ponzi mà bạn tham gia sớm và thoát ra đúng đỉnh thì bạn có chịu hay không? Chúng ta nên chấp nhận rằng nếu như không có yếu tố Ponzi và bánh vẽ thì rất khó để thị trường crypto có thể tăng trưởng một cách điên rồ như vậy. Đó cũng là cách nền kinh tế tài chính truyền thống phát triển bao nhiêu năm nay. Việc của chúng ta là phải học và tìm hiểu nghiên cứu về nó. Chúng ta cần phải hiểu nó là gì? Cách vận hành của nó ra sao? Cách nó tác động tới dự án và thị trường như thế nào? Cuối cùng, làm thế nào để kiếm tiền được từ nó?

Có nhiều các mô hình thiên hướng ponzi khác nhau, nhưng chung quy lại đều có mục đích lôi kéo nhà đầu tư tin tưởng vào dự án. Khi mọi thứ chín muồi thì dự án làm việc của họ. Trong một dự án, chúng ta cần phải hiểu được một số vấn đề sau:
* Dự án này có mô hình thiết kế Ponzi không? Nếu có thì nên làm sao?
* Nếu thiết kế theo mô hình ponzi thì liệu nó có sụp đổ?
* Dự án đang trong giai đoạn nào? Cộng đồng họ có đang tiếp tục FOMO không? User mới còn tham gia không?

Từ việc hiểu rõ mô hình cách thức hoạt động giúp chúng ta quyết định có nên tham gia cuộc chơi hay không? Nếu bạn không hiểu rằng đây là 1 cuộc chơi rủi ro (nhưng đi kèm cơ hội) mà cho rằng đây là đây là cơ hội thuần tuý thì không nên tham gia.

➜ Đã chơi phải hiểu mình đang làm gì để duy trì 2 tiêu chí: **Ăn non nhưng chắc và cắt lỗ bắt buộc.**
> Qua đây, hy vọng mọi người đã hiểu hơn mô hình ponzi hay cách thức mà mô hình ponzi xuất hiện trong thị trường crypto.

Nguồn: Rb Nguyen

Bạn thích bài này chứ?
Theo dõi
Thông báo của
guest
0 Comments
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận